ابزار نظر سنجی

با پيروزي انقلاب اسلامي و تغيير حكومت، اين انتظار بحق از سوي مردم پديد آمد كه به تدريج و با اجراي برنامه هاي روشن، اهداف و آموزه هاي اسلامي، از جمله در ابعاد اقتصادي تحقّق يابد. حال با گذشت بيست وچند سال از پيروزي انقلاب، اين پرسش جدّي مطرح مي شود كه «آيا اقتصاد ايران، اسلامي است،» و اگر نيست، چه كسي يا سِمَتي مسؤوليّت عدم تحقّق اين خواست مكتبي و مردمي را به عهده دارد.
در اين شماره، موضوع را به بحث گذاشته، ديدگاه استادان محترم دانشگاه، آقايان دكتر حسين نمازي (وزير سابق امور اقتصادي و دارايي)، حجت الاسلام والمسلمين غلامرضا مصباحي (معاونت پژوهشي دانشگاه امام صادق عليه السلام ) و دكتر حسن سبحاني (نماينده مجلس شوراي اسلامي) را جويا مي شويم.

با پيروزي انقلاب اسلامي و تغيير حكومت، اين انتظار به حق از سوي مردم پديد آمد كه به‏تدريج و با اجراي برنامه‏هاي روشن، اهداف و آموزه‏هاي اسلامي، از جمله در ابعاد اقتصادي تحقّق يابد. حال با گذشت بيست و چند سال از پيروزي انقلاب و 18 سال از تصويب و اجراي قانون عمليّات بانكي بدون ربا، اين پرسش جدّي مطرح مي‏شود كه آيا بانكداري ايران، اسلامي است، و اگر نيست، مسؤوليّت عدم تحقّق اين خواست مكتبي و مردمي بر عهده چه كسي يا سمتي است؟

در اين شماره، موضوع پيشين را به بحث گذاشته، ديدگاه استادان محترم حوزه و دانشگاه، آقايان دكتر ايرج توتونچيان، دكتر سيّد علي‏اصغر هدايتي، حجّت‏الاسلام والمسلمين حسن نظري، دكتر حسين عيوضلو و دكتر سيّد حسين ميرجليلي را جويا مي‏شويم.

محمد جمال خليليان

چكيده

گرچه اصول و مواد قانون اساسى جمهورى اسلامى بدون عيب و نقص نيست ولى از جامعيّت نسبىِ قابل قبول برخوردار است; يعنى اين كه در آن ضمن توجه به نيازهاى مادى و معنوى انسان و تضمين هر دو بُعدِ كارايى و تأمين، رسيدن به توسعه اى پايدار با حفظ مبانى ارزشى اسلام مورد عنايت بوده است. آنچه مهم مى باشد، اجراى دقيق آن است; زيرا بهترين قوانين هم در صورت اجراء نشدن فقط نوشته اى بر روى كاغذ مى باشد.

نكته اى كه همواره بايد مد نظر باشد اين است كه چون از نظر اسلام، اقتصاد و امور مربوط به آن وسيله و ابزارى است براى رفع نيازهاى انسان، بنابراين، از آن جز كارايى بهتر در راه وصول به هدف، كه همانا رشد و تكامل انسان مى باشد، نمى توان انتظار ديگرى داشت.

عليرضا پيروزمند

چكيده

اين مقال برآن است كه با ارائه مدلى براى ارزيابى نقد برنامه‏هاى توسعه اول و دوم، نقدهاى بخش اقتصادى دو برنامه مزبور را با تاكيد بيش‏تر بر برنامه دوم توسعه، ارزيابى كرده، در يك بررسى ميدانى نشان دهد كه نقدهاى مزبور، اغلب جزئى‏نگر، غيرروشمند و روبنايى است و در بيش‏تر آن‏ها، به جهان‏بينى و ارزش‏هاى حاكم بر برنامه‏هاى توسعه توجه نشده است . همچنين اين مقاله پس از ارائه مدل ارزيابى نقدها از دو جهت «مقياس‏» و «روش‏» نقد (با صرف‏نظر از محتوا)، براساس مدل پيشنهادى به ارزيابى نقدهاى اقتصادى بر برنامه توسعه مى‏پردازد .

مقدمه

در نيمه دوم قرن بيستم، برنامه‏هاى توسعه، نقش مهمى را در پيشرفت جوامع ايفا كرده‏اند . در كشورهاى مختلف با اصول و روش‏هاى گوناگون، براى دستيابى به اهداف مورد نظر، برنامه‏هاى متفاوتى تدوين مى‏شود كه بازگوكننده كيفيت مهندسى جامعه به سمت اهداف مزبور است . در جامعه ايران كه ارزش‏ها و آرمان‏هاى بلند دينى، جزو فرهنگ و باور عمومى مردم است، برنامه‏ريزى براى تحقق اهداف، ارزش‏ها و فرهنگ اصيل اسلامى، اهميتى دو چندان خواهد داشت .

نقد برنامه‏هاى توسعه ايران به ويژه پس از انقلاب، بدون ترديد، نقاط ضعف و قوت برنامه‏هاى مزبور را آشكار ساخته، برنامه‏ريزان كشور را براى تدوين برنامه‏اى كامل و جامع كمك مى‏كند; البته اين در صورتى است كه نقدها روشمند، هدفمند و جامع باشند . در طول برنامه اول و دوم توسعه، نقدهاى گوناگونى به وسيله متخصصان و كارشناسان صورت گرفته است و كم‏توجهى به نقد برنامه‏هاى توسعه، پيامدهاى ناخوشايندى از جمله موارد ذيل را در پى خواهد داشت:

1 . روزمرگى و بخش‏نگرى، به دليل سطح‏بندى نشدن مسائل و تخصيص اعتبارات جامعه بر مبناى چانه‏زنى;

2 . عدم پويايى سازمان برنامه‏ريز كشور، به دليل نهادينه نشدن انتقاد از خود;

3 . اصلاح نشدن الگوى برنامه‏ريزى در جامعه اسلامى، به دليل خوش‏بينى و پيروى از الگوهاى رايج‏برنامه‏ريزى .

در اين مقاله برآنيم با ارائه مدلى براى ارزيابى نقد برنامه‏هاى توسعه، نقدهاى بخش اقتصادى دو برنامه مزبور را با تاكيد بيش‏تر بر برنامه دوم توسعه، ارزيابى كرده، در يك بررسى ميدانى نشان دهيم كه نقدهاى مزبور، اغلب جزئى‏نگر، غير روشمند و روبنايى است و در بيش‏تر آن‏ها، به جهان‏بينى و ارزش‏هاى حاكم بر برنامه‏هاى توسعه توجه نشده است . در اين مقاله پس از ارائه مدل ارزيابى نقدها از دو جهت «مقياس‏» و «روش‏» نقد (با صرف‏نظر از محتوا)، براساس مدل پيشنهادى به ارزيابى نقدهاى اقتصادى بر برنامه توسعه خواهيم پرداخت .